Değer Artış Payı Nedir, Nasıl Hesaplanır ve Ödenir?
Değer artış payı hangi plan değişikliğinde alınır, yüzde 90 nasıl hesaplanır, taksit, itiraz ve tapu şerhi: 2025 yönetmeliğine göre adım adım rehber.
·7 dk okuma
Arsanız için belediyeye plan değişikliği başvurusu yaptınız ve kat adedi ya da kullanım türü değişecek. Bu durumda karşınıza "değer artış payı" çıkar: plan değişikliği yüzünden taşınmazınızın değerinde oluşan artışın büyük kısmı kamuya ödenir. Bu yazıda payın hangi durumda doğduğunu, nasıl hesaplandığını, ne zaman ve nasıl ödendiğini, itiraz yolunu ve ödenmezse ne olacağını anlatıyoruz.
Dayanak, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun ek 8. maddesidir. Bu madde 5/12/2024 tarihli 7534 sayılı Kanunla değiştirildi. Uygulamanın ayrıntıları ise 22 Kasım 2025 tarihli ve 33085 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İmar Planı Değişikliğine Dair Değer Artış Payı Uygulama Yönetmeliği ile belirlendi. Yeni yönetmelik yayımlandığı gün yürürlüğe girdi ve 15/9/2020 tarihli eski yönetmeliği yürürlükten kaldırdı. Aşağıdaki madde numaraları bu yeni yönetmeliğe aittir.
Değer artış payı nedir?
Değer artış payı (uygulamada kısaca DAP), uygulama imar planında yapılan bir değişiklikle taşınmazın değeri yükseldiğinde, bu artışın bir kısmının kamuya ödenmesidir. Yönetmeliğe göre ödenecek tutar, artan değerin yüzde 90'ıdır.
Burada önemli bir ayrım var. Pay, her plan değişikliğinde doğmaz. Yönetmeliğin 5. maddesine göre yalnızca taşınmaz maliklerinin tamamının talebi üzerine onaylanan uygulama imar planı değişikliklerinde alınır. Belediyenin kendi kararıyla, resen yaptığı plan değişikliklerinden ya da yeni planlardan bu pay alınmaz. Yani bir mahallede askıya çıkan geniş kapsamlı bir revizyon planı, kendi başına size DAP borcu çıkarmaz.
Hangi plan değişikliklerinde alınır?
Yönetmeliğin 6. maddesi kapsamı şöyle sayar:
- Ada bazında değişiklik: En az 1000 m² ve üzeri imar adalarında nüfusu, yapı yoğunluğunu, kat adedini ya da bina yüksekliğini artıran veya fonksiyonu (kullanım türünü) değiştiren değişiklikler. Bu durumda gereken sosyal ve teknik altyapı, adanın merkezinden en fazla 500 metre yarıçap içinde karşılanmalıdır.
- Parsel bazında değişiklik: Konut dışındaki kullanımlarda yalnız fonksiyon değişikliği. Konut içeren bir parselde nüfus, yoğunluk ve kat artmamak koşuluyla karma kullanıma geçiş de kapsamdadır.
- Riskli yapı bulunan parseller: Emsale esas inşaat alanındaki artışın yüzde 20'yi aşan kısmı için pay alınır; yüzde 20'ye kadar olan artış muaftır.
- Mahkemece iptal edilen değişiklikler: İptal edilen plan ile yeni teklif edilen plan arasındaki farkın yüzde 90'ı alınır.
Pay alınmayan durumlar
Yönetmeliğin 7. maddesine göre şu hallerde değer artış payı alınmaz:
- 6306 sayılı Kanun kapsamındaki riskli alanlar ve rezerv yapı alanları,
- kamu yatırımları ve kamu mülkiyetindeki alanlar,
- mazbut ve mülhak vakıf alanları,
- emsal, nüfus, kat ya da yüksekliği artırmayan cephe hattı ve yapı yaklaşma mesafesi düzeltmeleri,
- 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ek 1. madde kapsamındaki değişiklikler,
- idarece resen onaylanan planlar,
- imar hakkı aktarımı yoluyla umumi hizmet alanlarının kamuya geçmesi için yapılan değişiklikler.
Değer artışı nasıl hesaplanır?
Hesap iki aşamalıdır: önce bağımsız değerleme, sonra idaredeki komisyonun tespiti.
1. Lisanslı değerleme raporları
İdare, DAP sistemi üzerinden otomatik olarak atanan, Sermaye Piyasası Kurulu lisanslı en az iki gayrimenkul değerleme kuruluşuna rapor hazırlatır (md. 8). Raporlar taşınmazın iki durumu için değer verir:
- yürürlükteki (meri) plana göre değer,
- plan değişikliği teklifine göre değer.
Aradaki fark değer artışıdır. Mevcut yapı ve muhdesatın (ağaç, duvar gibi eklentilerin) bedeli hesaba katılmaz. Rapor ücretini malik öder ve raporların 30 gün içinde hazırlanması gerekir.
2. Kıymet takdir komisyonu
İdare bünyesinde kurulan kıymet takdir komisyonu, raporları inceleyip değer artışını belirler. Komisyonun tespiti, iki raporun aritmetik ortalamasından az olamaz (md. 9 ve md. 11). İki rapor arasında yüzde 20'den fazla fark varsa ve sonuç gerçeği yansıtmıyorsa ek ya da yeni rapor istenir.
Basit bir örnek
Sayılar yalnızca hesabın mantığını göstermek içindir:
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Meri plana göre değer (iki raporun ortalaması) | 10.000.000 TL |
| Plan değişikliği teklifine göre değer | 16.000.000 TL |
| Değer artışı | 6.000.000 TL |
| Değer artış payı (yüzde 90) | 5.400.000 TL |
| Peşin ödemede yüzde 10 indirimle | 4.860.000 TL |
Gerçek tutarı komisyonun kesinleştirdiği rakam belirler; bu tablo yalnızca oranların nasıl işlediğini gösterir.
Süreç: başvurudan askıya kadar
DAP, planın askıya çıkmasından önce kesinleşir. Yönetmeliğin 11 ve 12. maddelerine göre sıra şöyledir:
- Malikler plan değişikliği için başvurur, idare değişikliği uygun bulur.
- Askıdan önce DAP süreci başlar. Malik değerleme rapor bedelini 15 gün içinde yatırır. Yatırmazsa idare değişiklik öncesi plana dönmek için işlem başlatır.
- Raporlar hazırlanır, komisyon değer artışını belirler ve tutar malike tebliğ edilir.
- Malik tebliğden itibaren 7 gün içinde ya itiraz eder ya da ödeme şeklini (peşin veya taksit) bildirir.
- Ödeme şekli bildirilince tahakkuk oluşur ve plan değişikliği askıya çıkar.
Askıya çıktıktan sonra plan değişikliğine üçüncü kişiler de itiraz edebilir. Askı süresi ve itirazın nasıl yazılacağı için imar planı askı süresi ve imar planına itiraz dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz. Askı itirazları sonucunda plan değişirse değerleme raporları ücretsiz olarak yeniden düzenlenir (md. 12/2).
Ödeme: peşin mi, taksit mi?
Yönetmeliğin 13. maddesi iki seçenek sunar:
- Peşin ödeme: Tahakkuktan sonraki bir ay içinde ödenir ve yüzde 10 indirim uygulanır.
- Taksitli ödeme: Toplam 4 taksit. İlk taksit tahakkuktan sonraki bir ay içinde faizsiz ödenir. Kalan taksitler 6., 12. ve 18. aylarda, TÜFE artışı eklenerek ödenir.
7 gün içinde ödeme şekli bildirilmez ya da süresinde ödeme yapılmazsa indirim uygulanmaz ve ödenmeyen tutara TÜFE artışı işler. Ödeme, Hazine ve Maliye Bakanlığının yetkilendirdiği bankalara ya da ilgili muhasebe birimine yapılır.
Ödenen para nereye gider?
Yönetmeliğin 14. maddesine göre büyükşehir olan illerde tahsil edilen tutarın yüzde 25'i büyükşehir belediyesine, yüzde 25'i ilçe belediyesine, yüzde 25'i 6306 sayılı Kanun kapsamındaki dönüşüm projeleri özel hesabına, yüzde 25'i genel bütçeye aktarılır. Büyükşehir olmayan illerde oranlar planı onaylayan idare için yüzde 40, dönüşüm hesabı için yüzde 30, genel bütçe için yüzde 30'dur.
Ödenmezse ne olur?
Değer artış payı tam ödenmeden taşınmaz üzerinde serbestçe işlem yapamazsınız:
- Tapuya şerh düşülür. Taşınmazın değer artışına tabi olduğu tapu kütüğüne işlenir (md. 15).
- Satış ve devir durur. Taksitler bitmeden taşınmaz satılamaz, devredilemez, bağışlanamaz; talep üzerine arazi ve arsa düzenlemesi yapılamaz (md. 13/1).
- Ruhsat verilmez. Ruhsata esas belgeler ve yapı ruhsatı düzenlenmez.
- Plan eski haline döner. Malik ödemeyeceğini bildirirse ya da komisyonun nihai tutarını kabul etmezse idare değişiklik öncesi plana dönmek için işlem başlatır (md. 12/1).
Bu nedenle plan değişikliği yapılmış bir arsa ya da daire alırken tapu kaydında DAP şerhi olup olmadığına mutlaka bakın. Şerh varsa ödenmemiş taksitlerin durumu satışı doğrudan etkiler.
İtiraz hakkınız var mı?
Komisyonun belirlediği tutara, tebliğden itibaren 7 gün içinde komisyona yazılı olarak itiraz edebilirsiniz. Komisyon itirazı 7 gün içinde değerlendirir. Nihai tutarı kabul ederseniz ödeme süreci işler; kabul etmezseniz plan değişikliği yapılmaz ve eski plana dönülür (md. 12/1-c).
Yönetmelik, ödenen payın iadesine ilişkin davalarda verilen iptal kararlarından da söz eder; böyle bir durumda her idare kendi aldığı pay oranında sorumludur (md. 13/4). Dava açıp açmamaya, hangi süre içinde ve hangi işleme karşı dava açılacağına karar vermeden önce bir idare hukuku avukatına danışmanız gerekir.
Bu yazı genel bilgi verir; somut durumunuz için bir avukata ya da ilgili belediyenin imar birimine danışın.
Plan değişikliklerini takip etmek
Değer artış payı, malik talebiyle yapılan değişikliklerde doğsa da bu değişiklikler de askıya çıkar. Komşu parseldeki bir fonksiyon ya da kat değişikliği sizin taşınmazınızı da etkileyebilir. Askıdaki planları bütün ilanlar sayfasından il ve ilçeye göre izleyebilir, ilgilendiğiniz yer için e-posta alarmı kurabilirsiniz.
Mevzuatın tam metnine mevzuat.gov.tr'deki 3194 sayılı İmar Kanunu sayfasından ve yönetmeliğin yayımlandığı 22 Kasım 2025 tarihli Resmî Gazete sayısından ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Değer artış payı yüzde kaç?
Uygulama imar planı değişikliğiyle oluşan değer artışının yüzde 90'ı alınır. Tahakkuktan sonraki bir ay içinde peşin öderseniz yüzde 10 indirim uygulanır.
Belediyenin yaptığı plan değişikliğinden değer artış payı alınır mı?
Hayır. Yönetmeliğe göre pay yalnızca maliklerin tamamının talebiyle onaylanan uygulama imar planı değişikliklerinde alınır; idarece resen onaylanan planlar kapsam dışıdır.
Değer artış payı taksitle ödenebilir mi?
Evet. Toplam 4 taksit yapılabilir: ilki tahakkuktan sonraki bir ay içinde faizsiz, diğerleri 6., 12. ve 18. aylarda TÜFE artışı eklenerek ödenir.
Değer artış payı ödenmeden taşınmaz satılabilir mi?
Hayır. Taksitler bitmeden satış, devir ve bağış yapılamaz; tapuda değer artışı şerhi bulunur ve yapı ruhsatı verilmez.
Hesaplanan tutara nasıl itiraz edilir?
Tebliğden itibaren 7 gün içinde kıymet takdir komisyonuna yazılı itiraz edilir. Komisyonun nihai tutarını kabul etmezseniz plan değişikliği yapılmaz ve eski plana dönülür.
Bu yazı genel bilgi verir, hukuki danışmanlık değildir. Süre ve başvuru yeri için ilgili belediyeye danışın.
İlçenizde ya da mahallenizde yeni bir plan askıya çıktığı gün size e-postayla haber verelim; bitişine 7 gün kala hatırlatalım.
Diğer makaleler
- ·7 dk okuma
Nazım ve Uygulama İmar Planı Farkı: Hangisi Neyi Belirler?
Nazım imar planı ile uygulama imar planı arasındaki farkı ölçek, içerik, yetkili belediye, ruhsat ve itiraz açısından tablolu ve mevzuata dayalı olarak öğrenin.
- ·7 dk okuma
İmar Planına İtiraz Dilekçesi: Nasıl Yazılır, Nereye Verilir?
İmar planına itiraz dilekçesinde bulunması gereken bilgiler, kime ve ne zamana kadar verileceği, sonrasında meclis kararı ve dava süresi adım adım.
- ·6 dk okuma
İmar Planı Askı Süresi: Kaç Gün, Ne Zaman Biter?
İmar planı askı süresi kaç gün, ne zaman başlar ve biter? İtiraz hakkınızı, meclisin 15 günlük karar süresini ve 60 günlük dava süresini kaçırmamak için rehber.